Քերականություն 60-70

61.

1) անտես-անհայտ, իրեն-իրեն, հուշարձան-կոթող, ուս ուսի

2) փոքր-ինչ, ազմուկ-աղաղակ, տուն-տեղ, տարեցտարի

3) ինքը իրեն, ընկեր-ընկերուհի, մուգ կանաչ, դույզն-ինչ

4) հարավ-արևմուտք, գրող-հրապարակախոս, մեն-մենակ, ձյուն-ձմեռ +

62.

1) տասը-տասնհինգ, հայ-ռուսական, տնով-տեղով, ձյուն-ձմեռ +

2) կազմ-պատրաստ, երկրեերկիր, հին-հին, մեկ-երկու

3)հուշարձան-կոթող, կաս-կարմիր, դույզն-ինչ, լեռնադահուկային

4) մանր-մունր, փոխվարչապետ, նետ-աղեղ, թև-թիկունք

63.

1) մայրիշխանություն, ռոմանա-գերմանական, նորարեշցի, առօրյա-խոսակցական +

2) քաջառողջություն, երեքսենյաանոց, քարեդարյան, սանկտպետերբուրգցի

3) սրբություն-սրբոց, մի երկու, կիլոմետր-ժամ, հինգհազարանոց

4) տուն-թանգարան, նկարիչ-ձևավորող, հուշ-երեկո, հեռու-հեռավոր

64.

1) լանջն ի վեր, ծակուծուկ, հայ-ռուսերեն, չորսից-հինգ

2) պատմաբանասիրական, դեմդ-իմաց, Տեր-Գրիգորյան, 10-ից

3) այսօր-վաղը, հինգ հարյուրամյա, ի մի բերել, ինչ-որ բան

4) մի երկու, առայժմ, մեն-մենակ, փոխնախագահ +

65.

1) կաս-կարմիր, ամեն մի, ծայրից ծայր, այօրևեթ

2) առ այն, ավարառու, գլուխ-գլխի, դժվար թե

3) հնուց ի վեր, ըստ իս, զինծառայող, թույլ տալ

4) ինչ որ է, իսկզբանե, ըստ այդմ, սակավ առ սակավ +

66.

1) Կիլիկիայի թագավորություն, Տիգրան Մեծ, Ժան Բատիստ Մոլիեր,

Նեղոսի հովիտ

2) Վերջին Արտաշատ, Սողոմոն Իմաստուն, Մար Աբաս Կատինա, Երվանդ Սակավակյացշ +

3) Նոր Ջուղա, Չմշկիկ Սուլթան, Պարզ լիճ, Բարեհուսո հրվանդան

4) Ցիլկ Ամրամ, Շրի Լանկա, Բյուզանդական կայսրություն, Մովսոս մարգարե

Օվերտոնի պատուհան

Օվերտոնի պատուհանը (կամ քննարկման պատուհանը) տեսություն կամ կոնցեպցիա է, համաձայն որի նույնիսկ բարձր բարոյական նորմեր ունեցող հասարակության գիտակցության մեջ հնարավոր է ներարկել ցանկացած գաղափար։ Այդպիսի գաղափարների ընդունման սահմանները նկարագրվում են Օվերտոնի տեսության մեջ, որտեղ նշվում է հստակ քայլերի հաջորդականություն, որի միջոցով էլ այն իրականություն է դառնում։ Օվերտոնի պատուհանն իր անունը ստացել է ի պատիվ ամերիկացի սոցիոլոգ Ժոզեֆ Օվերտոնի, ով 1990-ականներին շրջանառության մեջ է դրել այդ գաղափարը։ Իրականում  Օվերտոնը նկարագրում է մի տեխնոլոգիա, որը գործել է մարդկության գոյության ամբողջ ընթացքում, ակայն հին ժամանկաներում այն հասկացվել է առավելապես բնազդաբար և ենթագիտակցորեն, իսկ տեխնոլոգիաների դարաշրջանում ձեռք է բերել կոնկրետ տեսք և մաթեմատիկական ճշգրտություն։ Եկեք դիտարկենք Օվերտոնի  պատուհանի հնարավորությունները։ Այս տեսության միջոցով ցանկացած օրթոդոքս հասարակության գիտակցության մեջ հնարավոր է ներդնել ցանկացած գաղափար։ Գործընթացը տեղի է ունենում մի քանի փուլով, որոնք մանրամասն շարադրված են հեղինակի կողմից։ Օրինակ՝ համասեռամոլությունը։ Եթե նույնիսկ այս երևույթը գոյություն ուներ նախորդ դարերում, ապա այն նվազագույնը համարվում էր ամոթալի բան։ Սակայն 20-րդ դարի երկրորդ կեսին և 21-րդ դարի սկզբին հասարակությունները հնարավորույթուն ունեցան կիրառության մեջ տեսնել, թե ինչպես է աշխատում Օվերտոնի պատուհանը։ Սկզբում ԶԼՄ-երում հայտնվեցին բազմաթիվ հրապարումներ այն մասին, որ եթե համասեռամոլությունը նույնիսկ որոշակի շեղում է, ապա դա ամեն դեպքում բնական երևույթ է։ Չէ՞ որ մենք չենք դատապարտում այն մարդկանց, որոնք չափից շատ բարձրահասակ են, քանի որ այն պայմանավորված է գենետիկայով։ Նույնը, ըստ լրագրողների, վերաբերվում է նաև համասեռամոլությանը։ Այնուհետև սկսեցին հայտնվել այսպես կոչված հետազոտություններ, որոնք ապացուցում էին այն փաստը, որ համասեռամոլությունը չնայած անսովոր, բայց բնական է մարդու համար։ Տարիներն անցնում էին, իսկ Օվերտոնի քննարկման պատուհանն անում էր իր գործը։ Հետագայում պարզ է դառնում, որ մշակույթի շատ նշանավոր ներկայացուցիչներ կողմնակից են միասեռ հարաբերություններին, որից հետո զանգվածային լրատվամիջոցներում քաղաքական գործիչները, շոու-բիզենսի աստղերը և այլ հայտնի մարդիկ խոստովանում են իրենց համասեռամոլ լինելը։

Ս. Պերթև և Մ. Մաշտոց

Բնութագրելով Ս. Պարթևի և Մ.Մաշտոցի գործունեությունը՝ Լեոն գրում է. «Նրանք առաջինն էին, որ իրենց ձեռքով հայացված եկեղեցու համար հայերեն երգեր գրեցին ու երգեցին: Ավանդությունը հականե հանվանե ցույց է տալիս, թե որոնք են Սահակի և Մաշտոցի հեղինակած շարականները: Նրանց սկսածը շարունակեցին իրենց աշակերտները, այնպես որ Ոսկեդարը հանձնեց իր հաջորդ դարերին հոգևոր բանաստեղծությունների մի մեծ շարք»։ Արևելյան Հայաստանում կատարած իր մի այլ շրջագայության ժամանակ Մաշտոցն այցելել է Բուն Աղվանք գարգարացիների լեզվի համար տառեր ստեղծելու համար: Սահակ Պարթևը Ներսես Մեծ կաթողիկոսի որդին էր, Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի տոհմի վերջին ներկայացուցիչը: Սահակ Պարթևը Մեսրոպ Մաշտոց վարդապետի հետ դարձել է հայ դպրության ու եկեղեցական մատենագրության հիմնադիր: Ս. Սահակի և Ս. Մեսրոպի ջանքերով Հայաստանում սկսվում են բացվել դպրոցներ, ուր ուսուցանվում են հայ գրերը: Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի բազմաթիվ աշակերտներ հմտացան թարգմանական գործի մեջ: Սահակ Պարթևը թողել է գրական հարուստ ժառանգություն: Մեսրոպ Մաշտոցի հետ մեկտեղ կազմել է Մաշտոց կոչվող ծեսերի և օրհնությունների գիրքը, կարգավորել է հայոց եկեղեցու տոնացույցը: Ինչպես նաև գրել և եղանակավորել է շարականներ, ծիսական աղոթքներ և պատարագամատույց: Մեսրոպ Մաշտոցը և մյուս թարգմանիչները հաճախակի դիմել են Սահակ Պարթևի օգնությանը, որը փայլուն տիրապետում էր հունարենին: Սահակ Պարթևը մահացել է 90 տարեկան հասակում՝  իր ծնննդյան օրը,  նավասարդի 30-ին և թաղվել Տարոնի Աշտիշատում: Մեսրոպ Մաշտոցը վախճանվել է Վաղարշապատում և թաղվել Օշական գյուղում: Նրա գերեզմանի վրա հետագայում կառուցվել է Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին:

Մեսրոպ Մաշտոց

Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է Տարոն գավառի, Հացեկաց գյուղում, մոտովորապես 360 թվականներին: Հայտնի է միայն, որ նրա հոր անունը Վարդան էր: Կորյունը ասում էր, որ Մաշտոցը հրաշալի կրթություն ուներ և փայլուն տիրապետում էր հունարենի, ասորերենի, և պարսկերենի: Մեսրոպ Մաշտոցը Խոսրով Գ-ի արքունիքում մատենագիր էր, ապա զինվորական: Հետո նա թողնում է զինվորական ծառայությունը և հոգևոր կոչում ընդունում: 5-րդ դարում Հայաստանը այնքան էլ լավ վիճակում չէր, լինելով բաժանված հռոմեական և պարսկական պետությունների միջև: Պետական լեզուները հունարենն էին և ասորերենը: Կար պարսիկներին և հույներին ձուլվելու վտանգը: Այդտեղից է առաջանում հայերեն գրերի ստղեծման միտքը: Մաշտոցը գնում է կաթողիկոս Սահակ Պարթևի մոտ, և Վռամշապու արքան ներկայացնում է նրանց Դանիել անունով մի ասորու հետ, ով ստղեղծել էր հայերեն նշեր: Սակայն, նշերը չէին համապատասխանում: Այդպիսով Մաշտոցը մի քանի երիտասարդների հետ մեկնում է Եդեսիա՝ այդ ժամանակվա գիտական խոշոր կենտրոններից մեկը: Նա ուսումնասիրում է զանզան լեզուներ և տառատեսակներ: Այբուբենը ավարտելուց հետո, նա թարգամանում է առաջին հայերեն նախադասությունը: Հայերենը յոթերրորդ լեզուն էր, որով թարգամանվել է Աստվածաշունչը: Եկեղեցին թարգմանիչներին սուրբ է հայտարարել և նշում է նրան տոնը: 17-րդ դարի վերջին Սորբոնի գիտնականերից մեկը ասել էր, որ հայերեն թարգամնությունը կատարյալ էր և կարելի էր նրա օգնությամբ թարմացնել հունականը: Հայոց եկեղեցիներում մինչ այսօր օգտագործվում է գրաբարյան թարգամանությունը, որը համարվում է թարգմանությունների թագուհի:

Պետական իշխանության իրականացման ձևերը և եղանակները

Իշխանությունն այն առանցքն է, որի շուրջ ձևավորվում և ամրագրվում են քաղաքական գիտություններին ուսումնասիրության տարբեր օբյեկտներն ու ուղղությունները: Քաղաքագիտական մտքի կենտրոնում է մշտապես եղել այն հարցը, թե ինչպես է կառավարվում հասարակությունը կամ հանրույթը: Ինչ է «կառավարությունը» և ինչով է տարբերվում «քաղաքական համակարգից» կամ «ռեժիմից»: «Կառավարություն» տերմինը վերաբերում է այն ինստիտուտներին ու գործընթացներին, որոնց շրջանակներում սովորաբար ընդունվում են կոլեկտիվ ու դրա հետ մեկտեղ, որպես կանոն, իրականացման համար պարտադիր որոշումներ: Քաղաքական համակարգը կամ ռեժիմը ավելի լայն հասկացություններ են, ներառում են ոչ միայն իշխանության մեխանիզմները և պետության ինստիտուտները, այլև այն կառույցներն ու գործընթացները, որոնց միջոցով պետությունը համագործակցում է հասարակության հետ։ Հասարակության կառավարման մինչ օրս ամենաարդյունավետ ինստիտուտն եղել է պետությունը: «Պետությունը քաղաքական համակարգի հիմնական ինստիտուտն է, որը կազմակերպում, ուղղորդում և վերահսկում է մարդկանց, հասարակական խմբերի, դասակարգերի ու ասոցիացիաների համատեղ գործունեությունը ու հարաբերությունները: Պետության նշանակալի է նրանով, որ նրա ձեռքում է կենտրոնացված իշխանությունն ու ռեսուրսները, ինչն էլ հնարավորություն է տալիս կառավարելու ու նպատակաուղղված կարգավորելու սոցիալական հարաբերությունները: Պետությունը քաղաքական իշխանության հատուկ կազմակերպութուն է, որն ունի սուվերենիտետ և իր հրամանների համապարտադիր բնույթ»: Մեծ հաշվով պետությունը դա իշխանության ինստիտուցիոնալ մարմնավորումն է: Մշտապես քաղաքական մտածողների ուշադրության կենտրոնում է եղել այն հարցը, թե ինչով է տարբերվում կառավարման մի ձևը մյուսից: Դեռ Ք.ա. 4-րդ դարում Արիստոտելը նախաձեռնեց քաղաքական ռեժիմների դասակարգման առաջին մեզ հայտնի փորձը:  18-րդ դարի սկզբներին շրջանառության մեջ դրվեց երկրները միապետությունների ու հանրապետությունների, ինքնակալությունների ու սահմանադրական ռեժիմների բաժանման պրակտիկան: 20-րդ դարում ի հայտ եկան նոր առավել յուրօրինակ դասակարգումներ: «Սառը պատերազմի» ժամանակահատվածում երկրագնդի քաղաքական քարտեզը բաժանված էր «Երեք աշխարհների», որում համաշխարհային քաղաքականությունը հանգեցվում էր ժողովրդավարության ու ամբողջատիրության միջև հակամարտությանը: Այսօր այդ դասակարգումը հնացած է, մասնավորապես կապված այնպիսի քաղաքական գործընթացների հետ, ինչպես կոմունիզմի փլուզումը, Արևելյան Ասիայի հզորացումը և քաղաքական իսլամի կայացումը: Այսօր դեռևս պարզ չէ՝ ինչ են նշանակում այդ փոփոխությունները՝ արևմտյան լիբերալ դեմոկրատիայի համաշխարհային հաղթարշավ, թե ժամանակակից աշխարհի հետագա քաղաքական ֆրագմենտացիա։ Գործնականում դասակարգման առանցքային հասկացությունը իշխանությունն է: Քանի որ «իշխանությունը» հասկացությունը նույնական է «կառավարում» հասկացությանը, մյուս կողմից պետությունը իշխանության ինստիտուցիոնալ արտահայտությունն է: Այդպիսով, երբ փորձենք առանձնացնել կառավարման տեսակներ, իշխանության տեսակներ, պետության տեսակներ, ապա դրանք մեծ հաշվով նույն երևույթի դիտարկումն է տարբեր չափանիշներով: Սա հնարավորություն է տալիս ենթադրելու, որ պետության ձևերը, կառավարման ձևերը, քաղաքական ռեժիմները ու քաղաքական համակարգերը հնարավոր է ներկայացնել մեկ ընդհանուր դասակարգմամբ: Սակայն նախ հստակեցնենք նշված յուրաքանչյուր հասկացության բովանդակությունը: Պետության ձև — պետության բարձրագույն մարմինների կազմակերպման միջոց, իշխանության տարածքային կառուցվածքը ու դրա իրագործման մեթոդները: Պետության ձևը ամբողջանում է երեք տարրերից՝ կառավարման ձևից, պետական կառուցվածքի ձևից և քաղաքական ռեժիմից: Քաղաքական ռեժիմը բնորոշում է տվյալ պետության մեջ կառավարման բնույթը, այսինքն պետությունները ձևերը ասելիս այն կարելի է բաժանել երկու չափանիշով՝ ըստ կառավարման ձևի և ըստ կառուցվածքի:

Թարգմանչաց տոն

Երեք տարին մեկ անգամ սկսած 1979 թվականից հոկտեմբերի կեսերին նշվում է թարգմանական արվեստի տոնը։ Վարդապետների հիշատակի պատվին Հայ եկեղեցին տոնում է տարին երկու անգամ: Խորենացին վկայում է, որ «Մեսրոպն ապավինեց Աստծուն պահքով ու աղոթքներով: Աստված կատարում է իրենից վախեցողների կամքը, լսում է Մեսրոպի աղոթքները և ցույց տալիս նրան գրերը տեսիլքով։ Մեսրոպը տեսնում է, որ աջ ձեռքի դաստակով գրում է վեմի վրա, իսկ գրի փորվածքն այնպիսին էր, ինչպիսին ձեռքն էր ձև տալիս վեմի վրա և գրերի անունները ձևավորվում էին նրա մտքում»: Ս. Մեսրոպն առաջին անգամ թարգմանում է հետևյալ տողը. «Ճանաչել զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»: Ահա սա էր, որ եղավ առաջին հայատառ նախադասությունը գրված հայ ուսուցչի ձեռքով: Ս. Սահակի և Ս. Մեսրոպի ջանքերով Հայաստանում սկսվում են բացվել դպրոցներ, որտեղ ուսուցանվում են հայ գրերը: Նրանց աշակերտները հմտացան թարգմանական գործի մեջ: Նրանք ասորերենից և հունարենից թարգմանեցին Աստվածաշունչը, իսկ Սահակ Պարթևն ու Մեսրոպ Մաշտոցը այն խմբագրեցին: Աստվածաշնչի թարգմանությունը այնքան կատարյալ էր, որ մինչ այսօր համարվում է«Թարգմանությունների թագուհի»: Հույն ու ասորի պատմիչների, փիլիսոփաների ու բնագետների բազմաթիվ աշխատությունների բնագրեր չեն պահպանվել իրենց լեզուներով, այդ իսկ պատճառով հունարենից ու ասորերենից կատարված հայերեն թարգմանությունները այսօր բնագրի արժեք ունեն: Թարգմանչական գործը շարունակվել է նաև միջնադարում, թարգմանություններ են կատարվել վրացերենից, պարսկերենից, հին ֆրանսերենից, թուրքերենից, ռուսերենից, անգլերենից, իտալերենից, լեհերենից և իսպաներենից։ 19-20-րդ դարերի համաշխարհային գրականության մեծերի գործերը թարգմանել են հայ գրողներ Հովհաննես Թումանյանը, Վահան Տերյանը, Եղիշե Չարենցը և ուրիշներ։ Թարգմանիչները ևս ունեն միջազգային տոն, որը նշվում է սեպտեմբերի 30-ին։

Հայոց լեզու 50-60

50.

3) 1-գ, 2-գ, 3-դ, 4-ծ, 5-խ, 6-ր, 7-ու, 8-յու, 9-կ, 10-տ

51.

52.

53.

1)սիրտ-թոքային, կենաց-մահու, գեներալ-լեյտենանտ, հեռու-հեռավոր

2)գաղափարական-գեղարվեստական, ցուցահանդես-վաճառք, գրի-գրականություն, բառարան-տեղեկատու

3)նառ-մասնիկ, բառգիրք գրող-հրապարակախոս, բողոք-դիմում +

4)բերդ-քաղաք, քիթ-կոկորդ, հարավ-արևմուտք, Արփա-Սևան ջրատար

54.

1)վաղուց ի վեր, երկու-երրորդ, իննսունինը, հույս տալ

2)թել-ասեղ, ներս գցել, տոհմից տոհմ, ազգանուն

3)քար տաշել, արքայից արքա, որդան կարմիր, վարդազգի

4)Սանկտ Պետերբուրգ, առ այն, թփից թուփ, բուրդ գզել+

55.

1)դեմ-դիմաց, ռոմանա-գերմանական, ըստ կարգի, ի զեն

2)չորս հարյուր հինգ, հյուիս-արևմուտք, երկրից երկիր, փոքրիշատե

3)պատից պատ, կողք կողքի, վեց հազար, շաքարեղեգն

4)ի ծնե, առ աստված, բաց կանաչ, թև առնել +

56.

1)ըստ էության, բրոնզե դար, վեցհարյուրամյա, դուռ դռան

2)մուգ կարմիր, ըստ ամենայնի, վեցից յոթ, հիսունհինգ

3)սրբության սրբոց, վերից վար, թև թևի,ի զեն +

4)քննադատ Թումանյան, մայր Արաքս, մայրցամաքային, մեն միայն

57.

զառիվեր, նորխարբերդցի, փոխծովակալ, հատուկ

մաքրել մարզընկերություն, մեջբերում, օրնիբուն,

հյուսիս-արևելք հարավկորեական, ջերմամեկուսիչ, թավալգլոր,

նախավայրէջքային փոքրիշատե, էլցանց, փոխեփոխ, կազմ-պատրրաստ

58.

1)քառասունհինգամյա, փայտփորիկ, քաղցր-մեղցր, շուրջպար +

2)գողեգող, հյուսիս-արևմտյան, իննսունամյա, առ այն

3)օրնիբուն, ի հաշիվ, դռնեդուռ, մեջբերում

4)սերնդե-սերունդ, քարե դարյան, այրուձի, ցաքուցրիվ

59.

1)լիուլի, միանձնյա, բառ-հանելուկ, լույսընծայում

2)նորանկախ, ռեմանա-գերմանական, լեզվաոճական, ներս առնել

3)հացազգիներ, պարեղանակ, սոցիալ-դեմոկրատ, հաշվեքանոն

4)այլընտրանք, Սևանհէկ, քարընկեց, տասկոպեկանոց+

60.

1)քաջ առողջություն, ձեռքսեղմում, խոսքուխրատ, կենաց-մահու

2)փոստ-հեռագրատուն, տարեցտարի, իսպառ, քափ-քրտինք

3)լանջիվեր, թուրք-պարսկական, իրավոր, պարուսույց

4)բուժզննում, ժամկետանց, գողեգող, տասնամյա +